Delta-ն ստարտափի 16-շաբաթյա ինկուբացիոն ծրագիր է երիտասարդների համար, ովքեր ցանկություն ունեն ստարտափ հիմնելու, բայց դեռ չեն գտել վալիդացված խնդիր եւ կարիք ունեն ամրապնդելու իրենց ձեռնարկատիրական ու անձնային հմտությունները։
Ծրագիրը մասնակցին տանում է հիմնադրի ամբողջ սկզբնական ճանապարհով՝
- գտնել իրական խնդիր
- վալիդացնել այն հաճախորդի հետ
- կազմել թիմ
- մշակել լուծումը եւ փորձել այն վաճառել՝ դեռ MVP-ն չկառուցած
- ներկայացնել արդյունքը Demo Day-ին
Զուգահեռ՝ զարգացնում ենք մասնակցի ոչ տեխնիկական, անձնային հմտությունները եւ ամեն օր հետեւում ենք նրա վիճակին ու վարքին։ Դինամիկան տեսնում ենք ընթացքում եւ իրավիճակային փոփոխություններով բարձրացնում արդյունավետությունը, իսկ 16 շաբաթվա ընդհանուր արդյունքը ներկայացվում է անհատական Talent Report-ով՝ ծրագրի վերջում։
Չիրացված ներուժ
Ըստ CB Insights-ի՝ փակված ստարտափերի վերլուծությունների (CB Insights, մարտ 2026 · CB Insights, սեպտեմբեր 2017), ի թիվս այլ կարեւոր պատճառների, ձախողման հիմնական պատճառներից են.
01Շուկայում պահանջարկի բացակայություն
Կառուցվում է լուծում մի խնդրի համար, որ շուկան բավարար ուժգնությամբ չունի։
02Կապիտալի չնախատեսված սպառում
Ռեսուրսն այրվում է ավելի շուտ, քան մոդելը դառնում է կայուն։
03Սխալ թիմ եւ թիմային աշխատանք
Մարդիկ, ովքեր չպիտի միասին լինեին, կամ չգիտեն միասին արդյունավետ աշխատել։
Այս պատճառներից շատերի հետեւում կանգնած են հիմնադրի որոշումներն ու հմտությունները, եւ հաճախ թերանում են հենց ձեռնարկատիրական ու անձնային հմտությունները՝
- քննադատական ու ռազմավարական մտածողություն
- հաճախորդի հետ խոսելու եւ նրա իրական կարիքը բացահայտելու ունակություն
- հույզերի կառավարում ու սթրեսակայունություն
- արդյունավետ թիմային աշխատանք
Հայաստանում ապրող հարյուրավոր երիտասարդներ ունեն բավարար մասնագիտական փորձ, ցանկություն եւ ժամանակ ձեռնարկատիրությամբ զբաղվելու համար։ Բայց նրանք կա՛մ այդպես էլ չեն սկսում՝ անորոշության պատճառով, կա՛մ սկսելուց կարճ ժամանակ անց ձախողում են՝ գիտելիքի ու հմտության թերացման պատճառով։
Հիմնադրի ճանապարհը՝ հմտության զարգացման հետ միասին
Delta-ն միտված է լուծել հենց այդ խնդիրները՝ մասնակցին անցկացնելով ստարտափ հիմնելու ամբողջ սկզբնական ճանապարհով, հետեւյալ քայլերով.
01Խնդիր գտնել · Շ1–4
Դաշտային աշխատանք ընտրված ոլորտում. իրական խնդիրներ՝ մասնագետների, փորձագետների հետ ձայնագրված զրույցներից եւ համացանցի բաց հասանելի տեղեկատվությունից, ոչ ենթադրություններից։ Փուլի վերջում մասնակիցն ունի 3 խնդիր-թեկնածու։
02Վալիդացնել · Շ5–8
Պոտենցիալ հաճախորդների հետ ձայնագրված հարցազրույցներով ստուգել՝ խնդիրը իրո՞ք առկա է եւ ա՞յն չափով, որ հաճախորդները պատրաստ են վճարել դրա համար։ Մեկ մասնակցի նվազագույնը՝ 15 հարցազրույց, եթե հաճախորդը կազմակերպություն է, եւ 30, եթե անհատ է։ Չձայնագրված զրույցը ապացույց չի համարվում։
03Թիմ · Շ9–12
Թիմը ձեւավորվում է արդեն վալիդացված խնդրի շուրջ։ Մասնակիցներին տրվում է գիտելիք եւ ուղղորդում՝ թիմակիցներ գտնելու, նրանց հետ համագործակցության մանրամասները հստակ սահմանելու եւ փաստաթղթավորելու գործում։ Մասնակիցները կարող են թիմ կազմել ծրագրի ներսում՝ մյուս մասնակիցների հետ, ծրագրից դուրս՝ այլ մարդկանց հետ, ինչպես նաեւ ունեն հնարավորություն միայնակ հասնել ծրագրի ավարտին եւ դրանից հետո թիմ կազմել։
04Լուծում եւ վաճառք · Շ9–12
Մշակվում են լուծման ճարտարապետությունը եւ MVP-ի շրջանակը՝ իրագործելի, ոչ երեւակայական։ MVP-ն ծրագրի ներսում չի կառուցվում. այն վաճառվում է՝ լենդինգ էջով եւ կոնկրետ գնային առաջարկով։ Գլխավոր ապացույցը վճարումն է կամ գրավոր պարտավորությունը (LOI)։ Եթե 12-րդ շաբաթին առնվազն 45 հարցազրույցից հետո չկա ոչ վճարում, ոչ LOI, դա ազդանշան է գաղափարը փոխելու, ոչ թե շարունակելու։
05Ելույթ · Շ13–16 եւ Demo Day
Մասնակիցը ներկայացնում է ամբողջը՝ խնդիր, ապացույց, թիմ, լուծում եւ MVP-ի պլանը՝ հստակ ու պաշտպանելի ձեւով։
Զուգահեռ պատրաստում ենք հենց մարդուն
Մեխանիկան կառուցում է ստարտափը։ Բայց հիմնադիրը այն մարդն է, ով պիտի դիմանա այդ մեխանիկային։ Ուստի ողջ 16 շաբաթ, զուգահեռ ինկուբացիային, աշխատում ենք հենց մարդու վրա՝ HumanUp-ի մոդելի չորս ոլորտում։ Չափվում է ոչ թե հմտության կամ ինտելեկտի մակարդակը, այլ մարդու վիճակն ու վարքը՝ ամեն օր, իր իսկ ելակետի համեմատ։
Աշխատունակության հիմքը
Քուն, նպատակային սնունդ, մարմնամարզություն եւ օրվա կենսուժ՝ ամենօրյա գրանցումով։ Այն, ինչը պահում է հիմնադրին 16 շաբաթվա ծանրաբեռնվածության տակ։
Ինքն ու սթրեսը
Հույզերը նկատել ու կառավարել մերժման, լարվածության եւ անորոշության մեջ։ Ամեն օր երեք անգամ գրանցվում է տրամադրությունը, եւ ռեփորթում երեւում է դրա դինամիկան։ Զգացած հույզերի ցանկերը թիվ չեն ստանում եւ տեսանելի են միայն մասնակցին։
Դատողություն ապացույցի վրա
Ամեն շաբաթ՝ 10-րոպեանոց իրավիճակային մարտահրավեր՝ սահմանափակ ժամանակ, թերի տվյալ, մեկ որոշում։ Գնահատվում է որոշման ձեւը 5 մեխանիկական չափանիշով, ոչ պատասխանի ճշտությունը եւ ոչ հմտության մակարդակը։ Զուգահեռ՝ ամենօրյա «այստեղ եւ հիմա» վարժանք. չափվում է ժամանակը մինչեւ այն պահը, երբ մասնակիցը նկատում է, որ միտքը տարել է իրեն ներկայից։
Անել այն, ինչ որոշել ես
Ամեն երեկո մասնակիցը գրում է վաղվա ՄԵԿ առաջադրանքը, հաջորդ օրը նշում՝ արվե՞ց, թե՞ ոչ։ Կարգապահությունը չափվում է գործողությամբ, ոչ ինքնազգացողությամբ։ Իսկ կամքը զարգացնում ենք երկու մեթոդով՝ անել այն, ինչ չես ուզում, եւ չանել այն, ինչ ուզում ես։
Ինչ ենք զարգացնում, բայց թվով չենք գնահատում
Ութ ոչ տեխնիկական հմտություն զարգացվում է շաբաթական սեսիաներում եւ իրական աշխատանքում, բայց թվային միավոր չի ստանում. 16 շաբաթում դրանք վավեր չափելու գործիք չկա, իսկ ինքնագնահատումը հմտության ապացույց չէ։
Ելքին մասնակիցը ստանում է անհատական Talent Report. ամեն ցուցանիշ՝ իր ելակետի համեմատ (ելակետը գրանցման առաջին 14 օրվա մեդիանն է), բոլոր ցուցանիշների օրական դինամիկան՝ նույն օրերի վրա, եւ շուկայական վալիդացիան՝ ձայնագրված զրույցներից մինչեւ վճարում կամ գրավոր պարտավորություն (LOI)։ Շուկայական արդյունքը հաստատվում է առնվազն 2 աղբյուրով։ Ոչ AI-գեներացված տոկոսներ, ոչ հմտության «միավոր», ոչ պատճառականության պնդում։
Ինչով է սա տարբեր արդեն եղածից
Հայաստանում ինկուբացիա արդեն կա, եւ մեծ մասը՝ ուժեղ բրենդով ու հաճախ անվճար։ Անազնիվ կլիներ ասել, թե դրանք թույլ են։ Չեն։ Տարբերությունը ուրիշ տեղ է.
Ուժեղ ծրագրեր են, հիմնականում tech-ուղղվածությամբ, հաճախ անվճար։ Բայց մեծ մասը պահանջում է ստարտափի առկա գաղափար եւ թիմ, իսկ դրանց հրապարակային փաստաթղթերում չի երեւում, որ համակարգված աշխատում են հիմնադրի ոչ տեխնիկական հմտությունների վրա եւ հետեւում նրա վիճակին ու վարքին։
Ինկուբացիա + mindset, որոշների մոտ՝ նաեւ մասնակցի անհատական գնահատում մուտքի պահին եւ մենթորների շաբաթական հետադարձ կապ։ Բայց վերցնում են equity, ի տարբերություն մեզ։
Աշխատում են մարդու վրա, բայց առանց ինկուբացիայի եւ առանց չափելի ապացույցի, թե ինչ փոխվեց։
Մեկ ծրագրում համադրում է ինկուբացիա + ոչ տեխնիկական զարգացում՝ վիճակի ու վարքի չափումով, չի պահանջում առկա գաղափար կամ թիմ, բաժնեմաս չի վերցնում եւ բացահայտ ասում է, թե ինչը չի չափում։
Ի՞նչ ենք ստուգել։ Delta-ում 8 ոչ տեխնիկական հմտությունները զարգացվում են, իսկ վիճակն ու վարքը՝ չափվում. ամենօրյա գրանցում, անհատական baseline, 5 մեխանիկական չափանիշով գնահատում (ոչ ինքնագնահատում) եւ իրական ապացույցներ (customer interviews, վճարումներ, LOI)։ Չափման այս մոդելը incubation-ի հետ միասին Հայաստանի 16 ստուգված ծրագրերի հրապարակային փաստաթղթերով հաստատված չգտանք։
Delta-ի հետազոտություն, 26.09.2026, 16 ծրագիր, 22 հղում · աղբյուրների ստուգում՝ 28.09.2026
Նույն կերպ ստուգել ենք նաեւ ծրագրի հերթականությունը՝ առանց գաղափարի մուտք → ինքնուրույն խնդրի բացահայտում → իրական օգտատերերով խնդրի վալիդացիա → ապացույցի շեմ → միայն դրանից հետո լուծում։ Այս շղթան ամբողջությամբ հաստատող ծրագիր Հայաստանում հրապարակային փաստաթղթերով նույնպես չգտանք։
Delta-ի հետազոտություն, 14.09.2026, 10 ծրագիր, 46 հղում
Կարեւոր վերապահում. սա նշանակում է, որ հրապարակային փաստաթղթերով հաստատված չգտանք, ոչ թե որ Հայաստանում նման բան չի արվել. ծրագրերը կարող են ունենալ ներքին գնահատման ձեւեր, որոնք հրապարակային չեն։ Մոդելը ինքնին նոր չէ — աշխարհում այն գործում է (Aaltoes Problem Discovery Sprint, Zero Vector «Build Nothing. Prove Everything», NCCU Creative Ideas Hackathon, Lead4Africa)։ Տարբերությունն այն է, որ այդ ձեւաչափերը 24–48 ժամ են, իսկ Delta-ն նույն շղթան բացում է 16 շաբաթի վրա, որտեղ դաշտային աշխատանքը իրական ժամանակ ունի։
Ով է վճարում
Ֆինանսավորման երկու տարբերակ ենք դիտարկում։ Երկու դեպքում էլ ծրագիրը մասնակիցների ստարտափներից բաժնեմաս (equity) չի վերցնում.
Մասնակիցն ինքն է հոգում իր մասնակցությունը՝ 200,000 դրամ 16 շաբաթի համար (4 ամսական վճար՝ 50,000 դրամ), որպես անձնական ներդրում սեփական ձեռնարկատիրական ճանապարհում։
Կառույցը հովանավորում է երիտասարդների մասնակցությունը՝ դառնալով ծրագրի համահեղինակ / աջակից եւ ստանալով պատրաստված հիմնադիրների հոսք՝ նրանց աշխատանքի չափելի արդյունքով։
Համագործակցություն կառույցների հետ
Դիտարկում ենք նաեւ համագործակցություն կառույցների հետ, ովքեր կդառնան ծրագրի համահեղինակ։ Փոխարենը՝ ապահովում են ծրագիրը համապատասխան տարածքով եւ մենթորական աջակցությամբ։
Առաջին քայլը՝ պիլոտ
Մեկ կոհորտ, փոքր եւ չափելի
Առաջին կոհորտը պիլոտ է՝ 12–16 մասնակից, 16 շաբաթ, Երեւանում, շաբաթը 3 հանդիպում (երկուշաբթի, չորեքշաբթի, ուրբաթ)։ Ծրագիրն ավարտվում է Demo Day-ով։ Ցանկալի գործընկերը եւ/կամ հովանավորը ԱՏՁՄ-ն է՝ որպես տեխնոլոգիական ոլորտի հիմնարար կառույց։
Ի՞նչ է ստանում ԱՏՁՄ-ն
ԱՏՁՄ-ի հայտարարած ուղղություններից են ՏՀ ոլորտի կադրերի պատրաստումն ու տեխնոլոգիական էկոհամակարգի զարգացումը։ Delta-ն սնուցում է հենց այդ ուղղությունները.
- վալիդացված խնդիրների եւ պատրաստ հիմնադիրների հոսք՝ որպես ապագա ստարտափների աղբյուր ԱՏՁՄ-ի էկոհամակարգում
- երիտասարդ ձեռներեցների կերտման եւ աջակցման առաջատար կառույցի համբավ՝ ցածր ռիսկով, մեկ փոքր կոհորտի մասշտաբով
Սլավիկ Մուրադյան
- Կրթությամբ ճարտարապետ, BIM մոդելավորող-ինժեների 7 տարվա աշխատանքային փորձով։
- Զուգահեռ մասնակցել եմ մարքեթինգի եւ կառավարման դասընթացների, «Հայաստանի Առաջին Բիզնես Դպրոց»-ի 8-ամսյա ձեռնարկատիրական դասընթացին։
- 3 տարի ղեկավարել եմ 300+ հոգանոց աշխարհասփյուռ համայնքի ամենօրյա կրթամշակութային ծրագրերը։
- Հիմնել եմ HumanUp Foundation-ը, որի առաքելությունն է ուղղորդել մարդուն դեպի ինքնաճանաչողություն եւ նպաստել նրա բազմակի ինտելեկտի զարգացմանը։
- Եղել եմ EPIC Incubation program-ի մասնակից եւ հաղթող ճանաչված երկու թիմերից մեկում։ Հասցրել եմ ձախողել 2 ստարտափ, երբ գաղափարով ոգեւորվածությունը զիջեց սառը դատողությանը՝ խնդիրը ցավոտ չէ, պահանջարկը փոքր է եւ հաճախորդը պատրաստ չէ վճարել դրա համար։
- Մասնակցել եմ «Buissup Challenge» բիզնես-քեյսերի եռօրյա մրցույթին (Հայ Գործարարների Ասոցիացիա, 2026 թ. սեպտեմբերի 11–13, Երեւան)՝ 150 մասնակից, 30 թիմ, խոշոր ընկերությունների իրական բիզնես քեյսեր, եւ եղել եմ հաղթող թիմերից մեկի կազմում։
Ինչի համար է այս ամենը
Ես ստանձնել եմ առաքելություն՝ Հայաստանում ձեւավորել երիտասարդների համայնք, որը ունակ է՝
- բացահայտել երկրի արմատական խնդիրները
- մասնագետների, փորձագետների հետ մշակել դրանց իրական լուծումները
- ներգրավել անհրաժեշտ ռեսուրսները
- եւ կյանքի կոչել դրանք
Դրա համար կա մի բազմաշերտ գործնական ծրագիր, որը ես երկար ժամանակ մշակել եմ համապատասխան փորձագետների ուղղորդմամբ, փորձել եմ ֆինանսավորում գտնել դա իրականացնելու համար, բայց գտնել ռեսուրսներ նման մեծ ծրագրի համար դեռ չեմ հաջողել։ Գլխավոր պատճառը՝ ոչ ոք չէր վստահում մեծ ու բազմաշերտ ծրագրին, քանի դեռ չէր տեսել դրա փոքր հատվածն ու արդյունքը։ Այդ ծրագիրը կոչել էի «Լուսակամար»։
Delta ծրագրի ընթացքում հնարավոր չափով կզարգացնենք մասնակիցների այն գիտելիքներն ու հմտությունները, որոնք ընկած են հենց «Լուսակամար»-ի հիմքում։ Հավանական է, որ այն կարող է դառնալ հենց «Լուսակամար» ծրագրի ֆինանսավորման աղբյուրներից մեկը։ Եվ, ի վերջո, դա կլինի հենց այն փոքր օրինակը, որը ես կարող եմ ցույց տալ որպես հաջողություն՝ մեծ ծրագիրը ներկայացնելու ժամանակ։
Այսպիսով, Delta ծրագիրը այն առաջին քայլն է, որը տանելու է ինձ ու ծրագրով անցած երիտասարդներից շատերին դեպի «Լուսակամար», որպեսզի միասին կարողանանք երկրում իսկապես բարեփոխումներ անել եւ կերտել այն նորարար, առաջադեմ ու լուսավոր երկիրը, դեպի որը ձգտում ենք։
